Mesterolon (proviron): interakcje z alkoholem i lekami

Mesterolon rzadko stosuje się „w próżni”: osoby, które go przyjmują, mogą jednocześnie spożywać alkohol, przyjmować leki na choroby przewlekłe lub inne preparaty hormonalne. Redakcja zebrała informacje o interakcjach androgenów podane w oficjalnych ulotkach i przeglądach klinicznych i wyjaśnia, które połączenia wymagają szczególnej ostrożności.

Dlaczego interakcje androgenów są niedoceniane

Mesterolon to doustny androgen, pochodna dihydrotestosteronu. Ponieważ nie ma grupy 17α-metylowej, uważa się go za „łagodniejszy” dla wątroby w porównaniu z metandienonem czy oksandrolonem. Z powodu tej reputacji wiele osób nie traktuje go jak „poważnego leku” i nie informuje o nim lekarzy.

Tymczasem interakcje androgenów z innymi lekami są opisane od dawna i dobrze. Przeważnie nie są one farmakokinetyczne (gdy jeden lek zmienia stężenie drugiego), lecz farmakodynamiczne: androgen zmienia wrażliwość tkanek, krzepnięcie krwi, metabolizm glukozy lub równowagę wodno-solną, i przez to zmienia się działanie innych leków.

Metabolizm samego mesterolonu, na ile wiadomo z literatury, zachodzi głównie poprzez redukcję pierścienia A i sprzęganie z kwasem glukuronowym, a nie poprzez główne izoenzymy cytochromu P450. Dlatego klasycznych interakcji „cytochromowych”, jak w przypadku wielu innych leków, opisano dla niego niewiele. Jednak szczegółowych badań farmakokinetycznych interakcji dla mesterolonu jest niewiele, a brak danych nie oznacza braku ryzyka.

Poniżej rozpatrujemy zarówno dane z ulotki provironu, jak i ogólne dla klasy androgenów interakcje wskazywane w ulotkach preparatów testosteronu. Informacje te należy stosować ostrożnie: opisują one ogólne prawidłowości, a nie reakcję indywidualną.

Mesterolon i alkohol

Bezpośrednich badań interakcji mesterolonu z alkoholem nie ma. Istnieją jednak dobrze zbadane efekty samego alkoholu na męski układ hormonalny i wątrobę, które nakładają się na działanie każdego androgenu.

Przewlekłe spożywanie alkoholu obniża poziom testosteronu, zaburza funkcję komórek Leydiga i oś „podwzgórze — przysadka — jądra” (Emanuele i Emanuele, 1998). Zatem osoba, która przyjmuje androgen i regularnie spożywa alkohol, otrzymuje obustronne obciążenie układu hormonalnego: zewnętrzny androgen hamuje oś, a etanol dodatkowo uszkadza jądra.

Drugim punktem przecięcia jest wątroba. Choć mesterolon nie jest 17α-alkilowany, w ulotkach androgenów wspomina się o rzadkich przypadkach guzów wątroby, a obecność chorób wątroby uznaje się za powód do ostrożności. Alkohol jest jedną z głównych przyczyn stłuszczeniowej choroby wątroby, alkoholowego zapalenia wątroby i marskości (wytyczne EASL, 2018).

• Lipidy:androgeny, zwłaszcza pochodne DHT, obniżają „dobry” cholesterol HDL, a nadmierne spożywanie alkoholu podwyższa trójglicerydy i ciśnienie tętnicze.
• Serce:zarówno androgeny w wysokich dawkach, jak i alkohol wiążą się z arytmiami i wzrostem ciśnienia.
• Zachowanie:alkohol obniża samokontrolę; w połączeniu z ponadfizjologicznym tłem androgenowym u części osób wzrasta drażliwość i impulsywność.

Praktyczny wniosek redakcji: jeśli osoba otrzymuje terapię androgenową z przepisu lekarza, spożywanie alkoholu powinno być minimalne i omówione z lekarzem. Dla osób z chorobami wątroby lub serca połączenie jest szczególnie niepożądane.

Interakcje z lekami: co podano w ulotkach

W ulotkach preparatów androgenowych tradycyjnie wymienia się kilka grup leków, z którymi potrzebna jest ostrożność. Tabela podsumowuje te interakcje klasowe; dla każdego konkretnego leku pełną listę należy sprawdzać w jego ulotce.

Interakcja z warfaryną jest jedną z najważniejszych klinicznie. Androgeny prawdopodobnie obniżają syntezę niektórych czynników krzepnięcia i zwiększają wrażliwość na antykoagulanty. U osoby przyjmującej warfarynę po zakrzepicy lub przy migotaniu przedsionków niekontrolowane dodanie androgenu może doprowadzić do krwawienia.

Dla osób z cukrzycą, zwłaszcza na insulinie lub lekach z grupy pochodnych sulfonylomocznika, istotne jest ryzyko hipoglikemii. Androgeny poprawiają wrażliwość na insulinę, dlatego dotychczasowa dawka leków może stać się nadmierna.

Co do inhibitorów 5α-reduktazy (finasteryd, dutasteryd) warto wiedzieć: nie wpływają one na działanie mesterolonu, ponieważ jest on już związkiem 5α-zredukowanym. Nie ma podstaw, by liczyć, że finasteryd „ochroni” przed DHT-podobnymi efektami mesterolonu na skórę, włosy czy prostatę.

Łączenie z innymi androgenami i preparatami „sportowymi”

W zastosowaniu pozamedycznym mesterolon najczęściej łączy się z innymi sterydami anabolicznymi. Redakcja nie traktuje takich schematów jako instrukcji, a jedynie wyjaśnia, dlaczego ryzyko w tym przypadku wzrasta. Działania niepożądane androgenów są przeważnie addytywne: obniżenie HDL, wzrost hematokrytu, zahamowanie osi, obciążenie serca.

Przegląd Hartgensa i Kuipersa (2004) wykazał, że obniżenie HDL jest jednym z najbardziej stałych efektów androgenów u sportowców, zwłaszcza doustnych. Pochodne DHT, do których należy mesterolon, dokładają swój udział w ten efekt.

Osobna grupa to stymulanty i „spalacze tłuszczu”, które często spożywa się razem ze sterydami. Ich działanie na rytm serca i ciśnienie nakłada się na nadciśnieniowy wpływ androgenów. Szczególnie niebezpieczne są połączenia z substancjami, które same w sobie mają wysokie ryzyko kardiologiczne.

Kolejnym problemem jest nieznany skład nielegalnych preparatów. Jeśli tabletka sprzedawana jako „proviron” w rzeczywistości zawiera steryd 17α-alkilowany, ryzyko dla wątroby przy połączeniu z alkoholem lub lekami hepatotoksycznymi rośnie nieprzewidywalnie.

Wpływ na wyniki badań

Androgeny mogą zmieniać nie tylko działanie leków, lecz także wyniki badań laboratoryjnych. Jest to ważne, ponieważ lekarz, nie wiedząc o przyjmowaniu leku, może błędnie zinterpretować badania.

Znanym efektem klasowym jest obniżenie poziomu globuliny wiążącej tyroksynę. Z tego powodu całkowita T4 może być obniżona, choć wolne frakcje hormonów tarczycy pozostają w normie, a klinicznych oznak niedoczynności tarczycy nie ma.

Mesterolon silnie wiąże się z globuliną wiążącą hormony płciowe (SHBG) i może wypierać z niej testosteron. Ponadto, hamując LH, obniża własny testosteron. Dlatego badania hormonów płciowych podczas przyjmowania mesterolonu bez wiedzy o nim trudno zinterpretować.

Spośród ogólnych zmian występują obniżenie HDL, wzrost hematokrytu i zmiany enzymów wątrobowych. Redakcja radzi, aby zawsze informować lekarza o wszystkich lekach i suplementach, które przyjmujesz, nawet jeśli wydają się „łagodne”.

Wnioski redakcji

Dla mesterolonu opisano niewiele interakcji farmakokinetycznych, ale klasowe interakcje farmakodynamiczne androgenów — z antykoagulantami, lekami obniżającymi poziom cukru, kortykosteroidami — dotyczą również jego.

Alkohol nie „rozkłada” mesterolonu, ale pogłębia zahamowanie męskiego układu hormonalnego, obciąża wątrobę, profil lipidowy i serce. W połączeniu z innymi androgenami ryzyka się sumują.

Polecamy również przeczytać nasze materiały o lipidogramie u osób uprawiających sport siłowy, o SHBG i wolnym testosteronie, a także o zdrowiu wątroby przy przyjmowaniu sterydów doustnych.

Bibliografia

1. Proviron (mesterolone) 25 mg tablets. Summary of Product Characteristics. Bayer.
2. Hartgens F, Kuipers H. Effects of androgenic-anabolic steroids in athletes. Sports Med. 2004;34(8):513–554.
3. Emanuele MA, Emanuele NV. Alcohol's effects on male reproduction. Alcohol Health Res World. 1998;22(3):195–201.
4. European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines: management of alcohol-related liver disease. J Hepatol. 2018;69(1):154–181.
5. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
6. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.