Kordyceps po 40. roku życia

Z wiekiem możliwości tlenowe stopniowo maleją nawet u osób regularnie trenujących. Właśnie dlatego kordyceps często przedstawia się jako suplement na „drugą młodość” wytrzymałości. Redakcja sprawdziła, czy istnieją badania właśnie na osobach starszych, co wykazały i jakie kwestie bezpieczeństwa należy uwzględnić po czterdziestce.

Wytrzymałość i wiek: z czym mamy do czynienia

Maksymalny pobór tlenu (VO₂max) — kluczowy wskaźnik wydolności tlenowej — z wiekiem stopniowo maleje. Proces ten wiąże się ze zmniejszeniem maksymalnej częstości skurczów serca, zmianami w mięśniach, spadkiem liczby mitochondriów i naczyń włosowatych. Regularne treningi znacznie spowalniają ten spadek, ale nie zatrzymują go całkowicie.

Dla osoby po 40. roku życia istotny jest nie tylko „pułap” wytrzymałości, lecz także próg beztlenowy, czyli wentylacyjny — intensywność, którą można długo utrzymywać bez narastania zmęczenia. To właśnie ten wskaźnik decyduje o tym, jak łatwo przychodzą schody, wędrówki górskie czy amatorski bieg.

Kordycepsowi przypisuje się zdolność poprawy wykorzystania tlenu i metabolizmu energetycznego w komórkach, w szczególności poprzez wpływ adenozyny i kordycepiny na przemianę ATP. Większość tych mechanizmów wykazano na zwierzętach i w modelach komórkowych, dlatego badania kliniczne na ludziach mają decydujące znaczenie.

Warto pamiętać też o czymś innym: w dojrzałym wieku na wytrzymałość silnie wpływają masa ciała, anemia, stan serca i płuc, a także leki, na przykład beta-blokery. Żaden suplement nie pomoże, jeśli ograniczenie wytrzymałości ma przyczynę medyczną.

Badania kordycepsu na osobach starszych

Najbardziej znaną pracą dla tej grupy wiekowej jest podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie Chena i współautorów (2010). W nim zdrowe osoby w wieku około 50–75 lat przez 12 tygodni przyjmowały standaryzowaną grzybnię Cs-4 lub placebo, a przed kursem i po nim przechodziły test wysiłkowy.

W grupie kordycepsu poprawiły się wskaźniki progu metabolicznego i wentylacyjnego, to znaczy uczestnicy mogli wykonywać pracę o wyższej intensywności, zanim osiągnęli próg. Jednocześnie maksymalny pobór tlenu nie zmienił się istotnie. Autorzy interpretują to jako umiarkowany wpływ na wydolność submaksymalną.

Wynik jest obiecujący, ale ma ograniczenia: niewielka liczba uczestników, jedno badanie, konkretny standaryzowany produkt. Nie można go przenieść na dowolny „kordyceps” ze sklepu, zwłaszcza nieznanego pochodzenia.

Dla porównania: badania na młodych, wytrenowanych mężczyznach, w szczególności Parcella i współautorów (2004), nie wykazały korzyści z Cs-4 dla wytrzymałości. Możliwa hipoteza wyjaśniająca — u osób wytrenowanych potencjał poprawy jest mniejszy niż u niewytrenowanych osób starszych, ale to przypuszczenie wymaga weryfikacji.

Metabolizm, nerki i inne kwestie związane z wiekiem

W tradycyjnej medycynie chińskiej kordyceps od dawna stosowano w chorobach nerek. Przegląd systematyczny Cochrane (Zhang i wsp., 2014) dotyczący kordycepsu w przewlekłej chorobie nerek znalazł pewne oznaki korzyści jako uzupełnienie standardowego leczenia, ale jakość badań była niska, więc nie da się wyciągnąć wiarygodnych wniosków.

Praktyczny wniosek dla osób po 40. roku życia: kordyceps nie jest środkiem zapobiegania ani leczenia chorób nerek. Osoby z już zdiagnozowaną przewlekłą chorobą nerek powinny przyjmować jakiekolwiek suplementy wyłącznie po uzgodnieniu z nefrologiem, ponieważ zaburzona czynność nerek zmienia wydalanie wielu substancji.

W badaniach na zwierzętach kordyceps wpływał na poziom glukozy i lipidów we krwi. Przekonujących danych klinicznych dla ludzi brak, ale teoretyczny efekt hipoglikemiczny warto uwzględnić u osób leczonych z powodu cukrzycy.

Co do „przeciwstarzeniowych” obietnic — wydłużenia życia, odmłodzenia, ochrony przed rakiem — redakcja nie znalazła danych klinicznych, które by je potwierdzały. Laboratoryjna aktywność kordycepiny, opisana w przeglądzie Tuli i współautorów (2013), pozostaje na razie przedmiotem badań przedklinicznych.

Leki i choroby przewlekłe

Po 40. roku życia większość osób regularnie przyjmuje co najmniej jeden lek, dlatego potencjalne interakcje stają się kwestią praktyczną. Dla kordycepsu dobrze udokumentowanych interakcji klinicznych jest niewiele, jednak istnieje kilka teoretycznych zagrożeń, o których warto wiedzieć.

Przed planowymi operacjami, w szczególności stomatologicznymi, warto poinformować lekarza o przyjmowaniu kordycepsu i innych suplementów roślinnych. Często zaleca się zrobienie przerwy na kilka tygodni przed zabiegiem.

Spośród działań niepożądanych najczęściej opisuje się dyskomfort w żołądku, nudności, suchość w ustach. U osób z alergią na grzyby i pleśń kordyceps może wywołać reakcje alergiczne.

Osobny temat to wieloskładnikowe „energetyczne” kompleksy dla osób w dojrzałym wieku. Kordyceps łączy się w nich nierzadko z kofeiną, żeń-szeniem i innymi stymulantami, co zwiększa ryzyko bezsenności, tachykardii i wzrostu ciśnienia.

Jak wybrać produkt i ocenić efekt

Dla osób starszych jakość produktu jest szczególnie ważna, bo organizm gorzej radzi sobie z zanieczyszczeniami. Opisano przypadki zatrucia ołowiem przez skażony surowiec kordycepsu (Wu i wsp., 1996). Dlatego warto wybierać surowiec hodowlany z potwierdzoną kontrolą metali ciężkich.

• Gatunek grzyba na etykiecie: Cordyceps militaris lub grzybnia szczepu w rodzaju Cs-4.
• Standaryzacja pod kątem kordycepiny, adenozyny lub polisacharydów.
• Certyfikat analizy na metale ciężkie i czystość mikrobiologiczną.
• Brak ukrytych stymulantów w składzie.

W badaniu Chena i współautorów stosowano standaryzowaną grzybnię w dawce około 1 g na dobę, podzielonej na trzy porcje, przez 12 tygodni. W przypadku innych produktów kieruj się instrukcją producenta i nie przekraczaj zalecanej dawki.

Efekt warto oceniać nie na podstawie odczucia „rześkości”, lecz konkretnych wskaźników: tętna na standardowej trasie, czasu pokonania zwykłego dystansu, subiektywnej ciężkości wysiłku. Jeśli po 8–12 tygodniach nie ma zmian, dalsze przyjmowanie nie ma sensu.

Główna zasada redakcji: kordyceps ma sens wyłącznie jako uzupełnienie regularnych treningów tlenowych i siłowych. Bez ruchu żaden suplement nie zatrzyma związanego z wiekiem spadku wytrzymałości.

Wnioski redakcji

Kordyceps to jeden z niewielu suplementów roślinnych, dla którego istnieje badanie kontrolowane placebo właśnie na osobach starszych. Wykazało ono umiarkowaną poprawę progowych wskaźników wytrzymałości, ale nie maksymalnych możliwości tlenowych.

Dane ograniczają się do jednego niewielkiego badania i konkretnego standaryzowanego produktu. Obietnice dotyczące odmłodzenia, ochrony nerek czy wydłużenia życia nie są potwierdzone naukowo.

Po 40. roku życia ważne jest uwzględnienie towarzyszących leków i chorób przewlekłych, w szczególności antykoagulantów, cukrzycy, stanów autoimmunologicznych i chorób nerek, a także staranny wybór dobrej jakości surowca.

Polecamy również nasze materiały „Żeń-szeń po 40. roku życia”, „Resweratrol po 40. roku życia” i „Kordyceps dla kobiet: czy są różnice”.

Bibliografia

1. Chen S, Li Z, Krochmal R, Abrazado M, Kim W, Cooper CB. Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2010;16(5):585–590.
2. Parcell AC, Smith JM, Schulthies SS, Myrer JW, Fellingham G. Cordyceps sinensis (CordyMax Cs-4) supplementation does not improve endurance exercise performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2004;14(2):236–242.
3. Hirsch KR, Smith-Ryan AE, Roelofs EJ, Trexler ET, Mock MG. Cordyceps militaris improves tolerance to high-intensity exercise after acute and chronic supplementation. J Diet Suppl. 2017;14(1):42–53.
4. Zhang HW, Lin ZX, Tung YS, et al. Cordyceps sinensis (a traditional Chinese medicine) for treating chronic kidney disease. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(12):CD008353.
5. Tuli HS, Sharma AK, Sandhu SS, Kashyap D. Cordycepin: a bioactive metabolite with therapeutic potential. Life Sci. 2013;93(23):863–869.
6. Wu TN, Yang KC, Wang CM, et al. Lead poisoning caused by contaminated Cordyceps, a Chinese herbal medicine: two case reports. Sci Total Environ. 1996;182(1–3):193–195.